Reagim ndaj shkrimit "Nacionalizmi është çerdhja e fundit e idiotit" i autorit Bashmir Xhemaj, "Koha Ditore" (19/01/2006)

Kur kombi nuk ka shpirt

Fehmi Hajra

I vetmi mjet i pranueshëm në një "betejë idesh" është argumenti i arsyetuar mirë. Ajo që më shtyri të reagojë ndaj këtij shkrimi është fakti se z. Xhemaj nuk e ka argumentuar me asgjë formulimin, sipas të cilit "ne" kundërshtarët e "kombit kosovar" qenkemi udhëhequr nga emocionet dhe se këto emocione na paskan bërë joracional në shkrimet tona në gazetë (unë isha njëri nga ata që shkruva me "emocione" edhe pse këtë nuk e ditkam). Kjo nuk është e argumentuar nga z. Xhemaj. Unë tash mund të deklaroj cka të deshirojë se p.sh. "SHBA është një shtet jo demokratik" por nëse nuk ofrojë argumente për këtë, askush nuk do të bindet dhe nuk duhet të bindet. Ajo që i mungon këtij shkrimi është mendimi kritik. Mendimi kritik është për debat sikur skalpeli për një operacion kirurgjik: ia mundëson debatuesit që të futet brenda teme dhe të dalë me argumente të qarta.
Në shkrim, autori idenë e z. Spahiut për krijimin e "kombit kosovar" e barazon me idenë e nacionalizmit qytetar. Këtu ka dy probleme. I pari, z. Spahiu në shkrimet e tij askund nuk e përmend se "kombi kosovar" do të jetë i tipit të nacionalizmit qytetar. Z. Spahiu thotë se "kombi kosovar" do të jetë sikurse kombi maqedon, moldav etj. E, kombi maqedon nuk është komb i ndërtuar mbi koncepte qytetare (nacionalizmit qytetar) por është komb i ndërtuar mbi koncepte etnike (nacionalizëm etnik). Së dyti, definimi i z. Spahiu për kombin shkencëtarisht është shumë i diskutueshëm dhe nuk është i ngjajshëm as për se afërimi me kombin sipas nacionalizmit qytetar. Lëxojeni definimin e z. Spahiut për kombin dhe definimin e M. Ignatieff për kombin sipas nacionalizmit qytetar dhe do të vreni se sa shumë dallojnë. Sipas konceptit të z. Spahiu edhe nëse krijohet "kombi kosovar" ai do të ketë një "shumicë etnike"(shqiptare) sic është te kombi maqedon një "shumicë etnike" (maqedone). Kjo është në kundërshtim me konceptin politik apo qytetar të kombit. Në kombin qytetar cfarë po synohet të etablohet përmes "kombi kosovar" askush nuk duhet të jetë "shumicë etnike" e as "pakicë etnike" sepse kombi (sipas këtij kuptimi) është i ndërtuar në premisa politike dhe jo etnike.
Në shoqërinë kosovare, shpeshherë ka ide joorganike, të tipit "cut and paste" pa iu përshtatur rrethanave sociale, politike, ekonomike, historike të vendit. Nacionalizmi qytetar, "kombi kosovar" që z. Xhemaj dhe z.Spahiu predikojnë, pervec që është "cut and paste" është ‘utilitar’ dhe nuk merrë parasysh aspak kontekstin historic dhe politik në Kosovë. Është e njejtë me idenë e Partisë Demokratike, vitin e kaluar për "Qeverinë në hije" e cila poashtu ishte një "cut and paste" pa e pas analizaur mënyrën e sistemit partiak në Kosovë dhe asaj në Angli. "Kombi kosovar’ do të funksionon aq sa ka funksionuar "Qeveria në hije"e Partisë Demokratike. Ideja e "kombit kosovar" është "utilitare" sepse për shqiptarët dhe sërbët ende vlenë klisheja: "besoju vetëm atyre që i përkasin gjakut tënd". Kjo është tipike për nacionalizmin etnik. Se cili lloj i nacionalizmit funksionon në Kosvë dhe do të funksionoj edhe për një kohë, mund të dëshmohet nëse etnitë e ndryshme në Kosovë pyetën: kush i bën ata si shoqëri e bashkuar, ligji apo kujtesa kolektive, prejardhja e përbashkët, gjuha etj.?
Qartazi, përkrahasit e idesë së "kombit kosovar", kombin nuk e ndajnë nga territorri. Në vijim të kësaj, ne do të jemi "komb kosovar" sepse do të ketë "shtet kosovar". Ne e dimë që nëse bëhemi shtet do të jemi kosovar, por nuk e dimë cka jemi sot? Shqiptar, nuk mund të jemi sepse nuk jetojmë në një shtet shqiptar, sic është Shqipëria. Kosovar, nuk mund të jemi sepse nuk ka ende shtet me emrin "Kosova". Atëherë - gjithmonë sipas definimit të "komb-formueseve" kosovar - ne qenkemi me etni shqiptar por me komb serbo - malazez, sepse të tillë njihemi nga bota dhe Kosova është pjesë e ish-Jugosllavisë me rezolutën 1244 dhe tash pjesë e Unionit Serbi dhe Mali i Zi. Shqiptarët e Luginës së Preshevës janë serb me komb ndërsa me etni shqiptar. Shqiptarët e Maqedonisë etnikisht shqiptar por me komb maqedon.
Gjuha, kujtesa kolektive, historia e përbashkët, mitet e përbashkëta, parimi shpirtëror, janë të papërfillshme për "komb - formuesit" kosovar. Megjithate, pa këto elemente "kombi kosovar" nuk do të kishte "shpirt kombëtar". "Kombi kosovar" do t’i duhet ta ketë një "check-list" të atyre elementeve që do të bënin atë komb ose jo. Ndryshe rrezikon të jetë një ‘komb’ pa shpirt. Sipas Anne - Marie Thiesse lista e përberësve simbolik dhe material që duhet të paraqesë një komb të denjë për këtë emer është: një histori që vendos vazhdimësinë me parardhësit e mdhenjë, një seri heronjësh modele të virtyteve kombëtare, një gjuhë, disa monumente kulturore, një folklor, vende historike dhe një pejzash tipik, një mendësi të veqantë, një himn, një flamur etj., etj.
Nëse ‘kombi kosovar’, qenka i ndryshëm nga ‘kombi shqiptar’ ku do t’i marrim ne, këto elemente në "listën përbërese" të kombit? Përvec, një historie politike të veqantë prej viteve 1912, 1913 të gjitha të tjerat i kemi të ngjajshme me ‘kombin shqiptar’. Duke filluar që nga heronjët, flamuri, kujtesa kolektive e deri te veshjet e gatimet.

(Autori është politikolog. fehmi.hajra@gmail.com)

Një Wilhelm Tell për "kombin kosovar"

Në vitin 1907, historiani gjerman Friedrich Meinnecke, në librin e tij "Borgjezia botërore dhe shteti kombëtar" ndante kombin në kombin-shtet dhe në kombin-kulturë. "Megjithë rezervat që mund të shprehen aty për aty, kombet mund të ndahen në kombe të kulturës dhe në kombe të shtetit, në të tilla që mbështeten mbi një pasuri të caktuar kulturore, që është përjetuar dikur bashkarisht, dhe në tillë që mbështeten më së shumti në fuqinë bashkuese të një historie e të një kushtetute të përbashkët politike". Me qëllim citova Friedrich Meinnecke për të bërë të ditur që në fillim, se ka dy lloje kombesh.

Unë nuk do të merrem me atë se kush është më shumë i frustruar ose se kush është rrahur në Shqipëri dhe tash deshiron të formojë 'komb kosovar' sepse të tilla argumente më duken sa qesharake aq edhe të neveritshme. Por do të merrem me atë se z. Nexhmedin Saphiu është që Kosova të jetë komb-shtet dhe jo komb-kulturë. Shumica e argumenteve të tijë shkojnë në favor të asaj që ka përshkruar gjithë historinë politike të Europës prej shekullit të 19: cdo komb duhet të përfshihet në një shtet dhe cdo shtet duhet të përfshijë një komb të vetum. Z. Spahiu përfaqëson idenë që ‘kombi kosovar’ duhet t’i paraprijë krijimit të shtetit kosovar. Megjithëse në Europën Perendimore krijimi i shtetit i ka paraprirë krijimit të kombit, sipas historianit të njohur zvicërran Urs Altermatt, në shumicën e vendeve të Europës së Mesme, Lindore dhe Juglindore krijimi i kombeve i ka paraprirë krijimit të shtetit.

Debati për 'kombin kosovar' duhet të fokusohet në këtë pikë: a është kombi ai që krijon shtetin apo shteti ai që krijon kombin? Nëse elita politike dhe intelektualët e Kosovës pajtohen që kombi është ai që e krijon shtetin, atëherë mundësia që ‘kombi kosovar’ të krijohet është fare e vogël, sepse ne ndihemi si komb (komb-kulturë), ndërsa nëse ata (elita politike & intelektualët) do të pajtoheshin se është shteti ai që do të krijoj kombin atëherë ‘kombi kosovar’ do të krijohet shumë shpejt pas pavarësisë (kombi - shtet).

Një dilemë të tillë e kanë pasur edhe romantikët gjermanë kur është krijuar kombi gjerman. Ata (romatikët gjerman) argumentonin se nuk është shteti ai që krijoj kombin, sic besonte iluminizmi francez, por kombi, populli i tij, që e krijoj shtetin. Ajo që e bashkonte një komb, që e bënte atë një atdhe, një vend të bashkimit të pasionuar, nuk ishte sajimi i ftoht i të drejtave dhe detyrave të barabarta, por karakteristikat etnike të njerëzeve, që ekzistonin para formimit të kombit: gjuha, besimi fetar, zakonet dhe traditat e tyre (Michael Ignatieff).

Ajo që mbetet e diskutueshme karshi ‘kombit kosovar’ është: a ka vullnet për ‘kombin kosovar’ dhe a do të bëhet Kosova shtet i pavarur, në mënyrë që ne të mund të bëjmë jetë kombi? Kombi, sic do të thoshte Anne - Marie Thiesse, lind në momentin kur një grusht individësh shpall se ai ekziston dhe merr përsipër ta provojnë këtë gjë. E, ‘kombit kosovar’ i mungojnë pikërisht këta individ që do të shpallnin vetën kosovar, pavërësisht etnisë së tyre, fesë, prejardhjes, racës, gjinisë dhe që do t’i përkushtoheshin kredos politike të kombit. Për më teper se kaq, këta individ (serbët, shqiptarët, boshnjakët, turqit etj) të ndryshëm për nga gjuha, preardhja etnike, feja etj, nuk do të mund ta quanin veten KOSOVAR sepse i gjithë identiteti i tyre kombëtar është krijuar duke e luftuar njeri - tjetrin.

Cështja tjetër që do të pamundësonte ‘kombin kosovar’ është se ky ‘komb’ nuk mund të ketë një hero kombëtar, një mit të vetin që do të shërbente për të mbajtur gjallë parbashkësinë e tyre. Kush do të mund të ishte heroi kombëtar i "kosovarëve"? Hasan Prishtina? Azem Galica? Adem Jashari? Jo. Aasnjëri prej tyre sepse këta do t’i takonin kombit shqipatar sepse ata kanë vdekur për kombin shqiptar (kombin -kulturë). Zvicrra - që është një model shumë i sukseshëm i kombit - shtet, - ka heroin e vet kombëtar edhe pse qytetarët e saj janë të ndryshëm për nga gjuha, traditat, feja etj. Heroi i tyre kombëtar është Wilhelm Telli. Kombi zvicërran është komb i krijuar prej vullnetit (willensnation). Ata janë komb sepse kështu kanë vendosur.

Po të pyetësha, unë do të deshiroja që Kosova të jetë komb-shtet sikurse Zvicrra, SHBA, Franca, Britania e Madhe etj. Sepse kombi-shtet e vendos në qendër parimin e barazisë dhe të përbashkësisë dhe se i jep sovranitet gjithë popullit. Në kombin-shtet qytetarët mbështeten në pjesëmarrjen e barabartë dhe të vullnetshme në vlerat politike të komunitetit. Por në rrethanat kosovare kjo gjë është e pamundshme. Përderisa serbët dhe shqiptarët nuk mund të dakordohen se si do të quhet shteti i tyre, Kosova a Kosovo, ideja se ata (serbët dhe shqiptarët) do t'i harrojnë dallimet e tyre dhe do të krijojnë një komb të përbashkët nuk më bind aspak. Por edhe nese - hipotetikisht - do të pajtoheshin si do të quheshin ata: kosovAr a kosovOr? Nëse shqiptarët do ta quanin veten kosovar (sipas emertimit shqiptar: Kosova) ndërsa sërbet veten kosovor (sipas emertimit serb: Kosovo) atëherë prap do të kishim dy kombe !

Fehmi Hajra

Negociatat për statusin e Kosovës duket se do të çojnë në një pavarësi të kushtëzuar


Vehbi Bajrami 05-01-2006
Zeri i Amerikes

Ekspertët mendojnë se 2006-ta do të jetë viti kur të paktën do të përcaktohet rruga që do të ndiqet në përcaktimin e statusit përfundimtar të Kosovës. Në një takim të mbajtur dje në Fondacionin Heritage në Washington, ekspertë dhe diplomatë amerikanë, thanë se negociatat për statusin duket se do të çojnë në një pavarësi të kushtëzuar. Ata u bënë thirrje shqiptarëve të Kosovës që të shtojnë përpjekjet për të garantuar të drejtat e pakicës serbe nëse dëshirojnë pakësimin e pranisë ndërkombëtare.

Ambasadori James Dobbins, drejtor për Sigurinë Ndërkombëtare dhe Politikën e Mbrojtjes në Korporatën RAND, ish i dërguar i administrates së presidentit Clinton per Ballkanin, thotë se në fillim, pasi ndërhyri në Kosovë, komuniteti ndërkombëtar nuk pati një strategji të largimit nga Kosova sepse për shkak të situatës së acaruar, ende nuk ishte koha për zgjidhjen e statusit përfundimtar. Por tani, tha ai, është momenti i duhur për të diskutuar mbi të ardhmen e saj. “Megjithëse 2005-a nuk qe një vit vendim-marrjeje për Kosovën, të paktën ky ishte viti kur iu hap rruga negociatave dhe fillimit të procesit që do të çojë në këtë vendim, i cili presim që të merret këtë vit”, tha ai.

Ndërsa John Norris, ekspert i Grupit Ndërkombëtar të Krizave, thotë se tani është e qartë se rruga e vetme për të cilën po punohet është pavarësia me kushte. “Nëse analizon me kujdes pavarësinë me kushte, duket se kjo është e vetmja alternativë që mund të shqyrtohet, kryesisht për arsye se alternativat e tjera, thjesht nuk janë tërheqëse. Askush nuk e do ndarjen e Kosovës, ose të paktën, askush nga pjesëtarët e Grupit të Kontaktit. Ideja për Shqipërinë e Madhe nuk gëzon mbështetje dhe nuk ekziston ndjesia që Kosova thjesht t’i bashkangjitet Serbisë”, theksoi ai.

Zoti Norris tërhoqi vëmendjen për atë që ai e quajti sjellje problematike tek shqiptarët e Kosovës, duke thënë se ata duhet të ndihmojnë sa më shumë komunitetin ndërkombëtar, sepse sa më shpejt të ecë procesi i negociatave, aq më shpejt do të arrihej pavarësia që ata dëshirojnë. “Megjithatë, në vend që ata të luajnë rolin e lehtësuesit, ka një prirje në klasën politike shqiptare që të përpiqen t’i bëjnë qejfin popullatës së tyre, të rrahin gjoksin, duke thënë se sovraniteti i plotë është e vetmja rrugë”, tha z. Norris. Ai kritikoi gjithashtu prirjen e partive politike për të vënë njerëzit e tyre në poste kyçe të Ministrise së Drejtësisë dhe sidomos të Rendit, duke theksuar se ato po humbasin kështu pikë para komunitetit ndërkombëtar. “Unë mendoj se shqiptarët e Kosovës, po humbasin disa shanse të thjeshta për t’i shtuar pikë vetes dhe për të treguar që kanë pjekurinë politike për të vënë në jetë synimin e pavarësisë. Mendoj se shqiptarët e Kosovës nuk po e kuptojnë se është më mirë për ta që të merren me hollësitë e statusit përfundimtar, se sa të këmbëngulin në pozicionin e pavarësisë së plotë dhe të menjëhershme”, theksoi ai.

Zoti Norris foli gjithashtu për rëndësinë e mbrojtjes së pakicave nga ana e institucioneve të Kosovës. “Për të patur një prani më të pakët ndërkombëtare në të ardhmen, shqiptarët e Kosovës duhet të punojnë me forca të shumëfishuara për të garantuar dhe mbrojtur të drejtat e pakicës serbe. Ata duhet të fillojnë të veprojnë si një qeveri evropiano-perëndimore e përgjegjshshme, gjë që nuk e kanë berë deri tani”, shtoi ai.

Dr. Charles Kupchan, Drejtor për Studimet mbi Evropën në Këshillin për Marrëdhëniet me Jashtë, thotë se nga njëra anë, pavarësia e Kosovës i duket si një dështim i përpjekjeve për një shoqëri shumetnike, por nga ana tjetër, e sheh pavarësinë si të vetmen zgjidhje. “Unë mendoj se mënyra më e mirë për të vendosur qendrueshmërinë në rajon dhe për të rikthyer të paktën një farë niveli të bashkekzistencës shumetnike, do të ishte të ecet drejt pavarësisë. Dhuna është më e mundshme, nëse pavarësia mohohet ose vonohet, se sa nëse jepet tani”, tha ai.

Zoti Kupchan tha se nuk e përjashton ndarjen si mundësi, duke patur parasysh kushtet në terren. “Unë nuk jam në favor të ndarjes, por mendoj se komuniteti ndërkombëtar nuk duhet ta përjashtojë atë si mundësi, sepse kjo mund të krijojë hapësirën për kompromis, mund ta bëjë Beogradin të thotë: po të marrim veriun, heqim dorë nga Kosova”, theksoi z. Kupchman. Ai theksoi gjithashtu se Kosova nuk duhet të shihet si precedent për territore të tjera në botë që duan pavarësinë, duke shtuar se komuniteti ndërkombëtar duhet ta bëjë të qartë se Kosova do të ishte një rast i veçantë.

A resume is worth a million words

Resumes are what people use to get jobs, right? ...... Wrong!A resume is a one or two page summary of your education, skills, accomplishments, and experience. Your résumé’s purpose is to get your foot in the door. A resume does its job successfully if it does not exclude you from consideration.

To prepare a successful resume, you need to know how to review, summarize, and present your experiences and achievements on one page. Unless you have considerable experience, you don't need two pages. Outline your achievements briefly and concisely. Your resume is your ticket to an interview where you can sell yourself!

How to Prepare an Effective Resume
1. Resume Essentials
Before you write, take time to do a self-assessment on paper. Outline your skills and abilities as well as your work experience and extracurricular activities. This will make it easier to prepare a thorough resume.
2. The Content of Your Resume
Name, address, telephone, e-mail address, web site address
All your contact information should go at the top of your resume.
Avoid nicknames.
Use a permanent address. Use your parents' address, a friend's address, or the address you plan to use after graduation.
Use a permanent telephone number and include the area code
Add your e-mail address. Many employers will find it useful. (Note: Choose an e-mail address that sounds professional.)
Include your web site address only if the web page reflects your professional ambitions.

Objective or Summary
An objective tells potential employers the sort of work you're hoping to do.
Be specific about the job you want. For example: To obtain an entry-level position within a financial institution requiring strong analytical and organizational skills.
Tailor your objective to each employer you target/every job you seek.

Education
New graduates without a lot of work experience should list their educational information first. Alumni can list it after the work experience section.
Your most recent educational information is listed first.
Include your degree (B.A., M.A. etc.), major, institution attended.
Add your grade point average (GPA) if it is higher than 3.0.
Mention academic honors.

Work Experience
Briefly give the employer an overview of work that has taught you skills. Include your work experience in reverse chronological order—that is, put your last job first and work backward to your first, relevant job. Include:
Title of position,
Name of organization
Location of work (town, state)
Dates of employment
Describe your work responsibilities with emphasis on specific skills and achievements.

Other information
You may want to add:
Key or special skills or competencies,
Leadership experience in volunteer organizations,
Participation in sports.

References
Ask people if they are willing to serve as references before you give their names to a potential employer.
Do not include your reference information on your resume. You may note at the bottom of your resume: "References furnished on request."
3. Resume Checkup
You've written your resume. It's time to have it reviewed and critiqued by a career counselor. You can also take the following steps to ensure quality:
Content:
Run a spell check on your computer before anyone sees your resume.
Get a friend (an English major would do nicely) to do a grammar review. Ask another friend to proofread. The more people who see your resume, the more likely that misspelled words and awkward phrases will be seen (and corrected).
By Ljiljana Krejic

Think like employer, act like perfect employee

If you are in a job search and aren't receiving viable hits, it's time to walk a mile in an employer's shoes. Okay, I realize what you may be thinking. But just as you would like to be understood, so do employers. Though you don't have control over an interviewer, you have full control over what you decide to do during your job search.

A fundamental way to get ahead in the job search is to understand an employer's perspective because their point of view is their truth, and their truth dictates how they will react.

BEFORE the Interview. Research the hiring organization. I know. I know. You have read this before. This isn't new information. But it is worth repeating because chances are that you have gone on interview after interview without conducting research. Do your homework on the hiring organization and on industry trends.

Don't underestimate the power of your resume. Your resume can address employers' hidden concerns with ease, by speaking to your ability to deliver results, work in a team environment, and lead others to achieve organizational goals. The resume you submit to employers is one of the most powerful tools you have full control over. Create the best presentation you can.
Be positive. Negativity is a deal killer. Let go of all that has gone wrong in your job search. Attend each interview feeling confident about your qualifications and what you can bring to the table.

DURING the Interview
Meet concerns head on. Find out exactly what an employer is looking for by simply asking one question during the interview. “Thinking back to the last person who held this position, what were his or her strengths, and what areas needed improvement?” Then listen to what the interviewer says and connect your responses to the employer's needs.

Don't act like a politician. One of the major complaints we have when it comes to politicians is that they never answer the question posed by the reporter. This is exactly what most job seekers do in an interview. Take the time to answer the questions the interviewer poses.
Demonstrate interest. If you want to continue participating in the interview process, ask the interviewer the following: "Ms. Rodriguez, I am sincerely interested in the position and would like to participate in the next round of interviews. What is the next step?"

AFTER the Interview
Send a thank-you note. Send a thank-you note to every person with whom you interviewed and reconfirm your interest in working for the company. Follow up with a phone call. During the interview, ask the interviewer if you can follow up in two weeks. Then make sure you do!

Employers say they are impressed by job candidates who have excellent communication skills, good grooming habits, and relevant work experience. Employers say they want trustworthy new hires that can move right in, get along with their co-workers, and get the job done without having to be babied at each step. Try to be candidate like that. Look at every job as an opportunity. Have a positive attitude. Find a subject area that is exciting to you, and you'll find that the rest is easier.

Për një paqe të mirë !

Fehmi Hajra

Një koleg nga Serbia, aktivist i të drejtave të njeriut, po tregonte se si kur ka ardh me disa gazetar serb në Prishtinë janë friguar shumë. Kur këta kanë vendosur me hy në një lokal të Prishtinës, kane folur vetëm anglisht që të mos hetohen që janë serbë nga Serbia. Dhe kanë porositur kafe në anglisht, ndërsa kamarieri shqiptar ju ka thënë “hoces veliki ili mali?”. Të gjithë kanë qeshur dhe përnjeherë te rinjët serb janë ndjerë më mirë. Në fakt ata janë befasuar me tolerancen që kanë treguar shqiptarët edhepse i kanë ‘zbuluar’.Toleranca është parakushti kryesor që një ditë të rinjët e të dy vendeve të komunikojnë pa frikë.

Si pjesëmarrës në disa evinimente rajonale, kam vrejtur se të rinjët nga Kosova, Serbia, Shqipëria dhe vendeve tjera ballkanike, deshirojnë të shohin një progres të theksuar jo vetëm në të ardhmen e tyre politike, por në përgjithësi në cilësinë e jetesës së tyre dhe krijimin e mundësive për një jetë të qetë. Por kjo është e mundër nëse vendoset një paqe e mirë në rajon. Studijuesit argumentojnë se paqja e mirë ka të bëjë me një paqe që i zhduk arsyet e fshehta të luftës, paqe që nuk është një armëpushim, por një ndryshim marrëdhëniesh. Serbia nuk mund t’i premtoj Kosovës paqe përderisa nuk e ndryshon shoqërinë. As Kosova nuk mund t’iu premtoj serbëve lokal paqe nëse nuk e ndryshon shoqërinë.

Ky është problemi. Serbia është jo-demokraci “deri në asht”, përvetëson pronat e Kosovës (psh, kursimet pensionale, dokumentet kadastrale etj), mban familjet nga Gjakova dhe pjesë të ndryshme të Kosoves në ankth duke mos i kthyer ata që konsiderohen të pagjetur, thjeshtë mban Kosoven dhe veten peng përshkak të kryeneçësisë ballkanase. Edhe Kosova është jo-demokraci. Kosova duhet të integrojë sa më shumë serbët lokal në shoqërinë e saj dhe të minimizojë dhunën ndaj tyre. Por, problemi më i madh i Kosoves nuk është jodemokracia, por varfëria.

Varfëria, mungesa e parasë, pasurisë ose më mirë me thanë pakësimi i tyre në shoqëri dërgon në konflikte. Pushteti, paraja, prestigji janë vlera të rrallueshme dhe kur ato mungojnë në një shoqëri si Kosova, shpërthimi i konfliktit është në prag. Në fakt disa studiues i përkufizojnë varfërinë, urinë dhe shtypjen si forma të dhunës. Këtë dhunë ata e quajnë “dhunë thelbësore”, që shkaktohet më shumë nga struktura e marrëdhnieve shoqërore se sa nga veprimet e drejtpërdrejta siç janë vrasjet e njerezve.

Në Kosovë ka dhunë thelbësore, që nuk vjen nga vrasja e njerezve si përpara por nga varfëria ekstreme. Definitivisht, në Kosovë ka paqe negative. Nuk ka vrasje të njerëzve por ka shumë varfëri dhe paksim të vlerave të rralla, që mund të shkaktojë një konflikt të ri, çfare e kemi parë në mars të vitit të kaluar, ku më shumë se 19 veta kanë pësuar vdekje të dhunshme. Jetësimi i idealeve demokratike të shumë të rinjëve nga Kosova e Serbia duket që edhe per një kohë do të mbetet vetëm një ideal. Serbia me nje kulturë militariste, ku ushtria ka një rol të fuqishëm në shtet, mund të paraqesë dhe paraqet kërcnim për vende të tjera siç është Kosova e sidomos për ata banorë të Kosovës që jetojnë fare pran kufinjëve me Serbinë. Kosova e gjendur para “bombes së kurdisur” sociale dhe paqartësitë me statusin e ardhshëm të saj e bën një të ri të Kosovës po aq pesimist sa atë të Serbisë për vendosjen e themeleve të një jete të qetë dhe pa konflikte.

Për të përditësuar një paqe të mirë duhet të ndrroj jo vetëm aparati i jashtëm i shoqërisë – sistemi politik – por edhe botëkuptimi subjektiv i shumë njerëzve. Paqja e mirë për Kosovën do të thotë ndryshim i shpejtë shoqëror. Pavarësia e saj nga Serbia dhe nga Shqipëria, vendosja e mekanizmave alternativ për ti trajtuar konfliktet, një presion publik më i madh mbi qeverinë përmes lëvizjeve të paqës, veprimtarive të ndryshme politike, forcim i normave kundër dhunës, një edukim paqësor inkluziv, shkëmbim kulturor që do të përforconte bindjen se dallueshmëria kombëtare nuk paraqet kërcinim për kombin tonë, vendosjen e një nacionalizmi qytetar në vend të atij etnik, një sistem që do ti përfshijë barazinë politike dhe të drejtat e njeriut, një përmirësim i shpjet i gjendjes ekonomike etj., janë disa nga indikatorët që do të dergonin Kosovën kah paqja e mirë.

Vendosja e paqes së mirë që normalisht është e lidhur me pavarësinë e Kosoves, - sepoqese nuk do të këtë pavarësi për Kosoven nuk do të ketë as paqe të mirë e as paqe të keqe – do të ndikonte në qetësimin e Serbisë dhe lëvizjen e saj drejt një demokratizmi më të shpejt. Shpresoi që kjo të mos kuptohet si një retorikë e zakonshme. Serbia ka nevojë që të “shlirohet” nga “barra e historisë” dhe të çmitizojë Kosovën. Nëse Kosova dhe Serbia prodhojnë asi politika për paqe të qendrueshme dhe e ndrrojnë diskursin e bisedimeve nga “humbje-fitim” në “fitim-fitim” ky do të ishte lajmi dhe mesazhi më i mirë për të rinjët e të dy vendeve.

Ndërtimi i demokracisë për këto vende ka rëndesi të shumëfisht. Me e rëndësishmja është se dy demokraci kurrë nuk luftojnë në mes veti. Ndodh që një jo-demokraci të luftoj me një demokraci ose dy jo-demokraci të luftojnë kundër njera tjetrës, por asnjeherë nuk ka ndodh që dy demokraci të luftojnë në mes veti. Kjo është paqja e mirë, kur dy shtete skanë arsye të luftojnë në mes veti sepse i kanë zhduk arsyet për luftë. E alternativa e paqes së mirë është dhuna, konflikti, vrasjet, jozhvillimi çfare e kemi parë që një kohë të gjatë në Ballkan. Nëse prap ndodhin gjerat e tilla atëherë studentët e politikës në vende të zhvilluara do të mësonin se si rajoni i Ballkanit është i papërmirësueshëm.

(Autori është i diplomuar në Shkenca Politike dhe Administratë Publike dhe është hulumtues në Qendren Kosovare për Studime Gjinore.)

Kosovo’s Integration in EU: between dream and reality

Is Kosovo fulfilling the Copenhagen criteria and why has the UN administration been heavily criticized?

The economical and political advantages of the EU, has caused a flurry of requests for membership. Especially from the new Central, Eastern and Southeastern democracies. But, as much as membership is attractive, it is hard to achieve.

The European Council defined the criteria for membership in 1993 in Copenhagen. These are known as the ‘Copenhagen Criteria’. They stipulate that members of the EU can be those associated countries that fulfill the criteria. The criteria include stabile institutions that can guarantee democracy, the rule of law, human rights, minority rights, functional economy etc.Where is Kosovo towards joining the EU? A quick view of the situation would lead us to the conclusion that Kosovo remains a long way from fulfilling the Copenhagen Criteria.

Its integration in the EU is prohibited by existential problems like, undefined status, economical recession, poverty and high unemployment. With such problems we can only dream of the day that Kosovo becomes part of the EU. In fact Kosovo is the most un-favored place in Southeast Europe. The UN mission in Kosova has made many mistakes in governing, which have complicated even more the process of political integration.The most criticism towards UNMIK (UN mission in Kosovo) comes from their undemocratic ways of governing, they hold absolute authority until they organise an “exit strategy” from Kosova.

Andreas Reidlmayer, a Professor from Harvard University, has named the international administration as neo-colonialist.Also the EU which is as an sub-administrator (UNMIK’s VI pillar is lead by the EU, which has to do with economy) has been criticized that it was shamed during the war. Even though, this war has happened in its “yard”, the EU has financed only 4% of the attacks on the former Yugoslavia; most of them have been financed by the USA.

Another problem Kosovo has is that there is not a sustainable peace. The instability of the peace is a result of the fact that UNMIK has never dealt with secret reasons that caused the war in 1999. UNMIK has badly managed a fragile peace in Kosovo. Kosovo’s society characterizes a lack of assets, money, power and perspective. In this sense UNMIK and Kosovo’s institutions, have failed totally.

How will Kosovo be integrated in the EU when its society for six years in “freedom” has suffered different types of violence like pressure and poorness?If Kosovo becomes independent from the negotiations, which will soon start, then its integration in the EU would be affectively quickened. The independence would also effect the transformation of Kosovo’s society. In Kosovo all the Albanians expect independence. The EU would hopefully bring social justice, a modern society with democratic rules and effective defence of the minorities. If Kosovo will not be independent, it won’t ever be in the EU.

Fehmi Hajra

UNIONI EVROPIAN: “GJIGANT EKONOMIK” APO “XHUXH POLITIK” ?!

Fehmi HAJRA

UE-ja sot është më shumë se kurrë prezente në politikën botërore. Është një prej aktorëve që nuk mund të nënvlersohet në politikën botërore. Poashtu UE është bërë një fuqi në ekonominë dhe tregëtinë botërore. Kjo fuqi e madhe ekonomike konsiston me një treg të madh që pas zgjerimit të parë lindor ka arritur deri në 500 milion konsumator, që e bënë një ndër tregun më të madh në botë. Fuqia ekonomike që posedon ajo e ka bërë atë një prej partënerëve ekonomik më kryesor në botë dhe një dhurues të madh humanitar. Politika e jashtme e UE-së, nuk konsiston vetëm në dhurimin e ndihmave. Mirëpo shkalla e ndihmave të dhurura nga UE-ja është e rëndësishme të regjistrohet. UE tani është dhurusi më i madh i ndihmave humanitare dhe vendi i pestë pas SHBA-ve, Japonisë, Gjermanisë dhe Frances në kuptimin e donacioneve financiare. UE dhe shtetet anëtare të saj japin 55 % të shumës së përgjithshme botërore të ndihmave ndërkombëtare për zhvillim dhe 2/3 e ndihmave.[1]

Ky identitet i fuqishëm ekonomik i UE-së, e ka lënë nën hije identitetin politik të Unionit. Kjo për shkakun se UE-ja edhe sot e kësaj dite nuk ka arritur të bëjë një politikë të jashtme të unisuar dhe të njëzëshme në botë. Kjo ka qenë shkaku që UE-ja shpesh është përshkruar si një “gjigant ekonomik”, por si një “xhyxh politik”[2] Kjo metaforë nuk është shumë e sakt. Involvimi i UE-së në çështje politike, siç është zgjidhja e problemit të Maqedonisë, luftimi i krimit të organizuar, luftimi i terrorizmit, krijimi i postit të Përfaqësuesit të Lartë për Politikë të Jashtme dhe të Sigurisë, aktiviteti gjithnjë i shtuar i Komisionit Evropian dhe Komisionerit për Politikë të Jashtme, tendencat e fundit që UE të ketë edhe Ministri dhe Ministër të Jashtëm, poashtu tendecat për formimin e ushtrisë evropiane (hapat e parë janë venë me Trupat për Reagim të Shpejtë), janë shenja që tregojnë se UE-ja megjitthate nuk është një “xhyxh politik”.

Në 2003 politika dhe strategjia e UE-së dukej me këtë peizash:

Së bashku me Rusinë e cila është duke e përcjellur botën perendimore në rrugë partneriteti dhe me ish-shtetet komuniste të Evropës Qendrore dhe Lindore të cilat janë duke kërkuar hyrjen në NATO dhe BE gati në mënyrë të njëkohëshme, dëshmon se vertetë gjysëm shekulli i Luftës së Ftohtë është prapa nesh. Kontinenti i Evropës po bashkohet në mënyrë paqesore dhe shtetet europiane janë duke bashkëpunuar për të luftuar krimin ndërkombëtar. BE ka një partneritet të organizuar me fqinjët siç janë: Rusia dhe Ukrahina të cilat nuk janë kandidat për tu bërë anëtar të UE-së, së paku në kuptimin e ngushtë.

Shtetet anëtare të UE-së deshirojnë t’a ndërtojnë Sigurinë Evropiane dhe Politikën e Mbrojtjes në përputhje me traktatet. Në dhjetor të vitit 1999 Këshilli Evropian i Helsinkit e ka ndërtuar qëllimin e qartë të BE-së: të jenë në gjendje që deri më 2003 që t’i zbarkojnë brenda 60 ditëve deri në 60 mijë trupa së bashku me trupa ajrore dhe që të mbajnë këtë forcë së bashku deri në një vitë. Forcat e Reagimit të Shpejtë nuk është një “armatë evropiane” (“European army”) por do të jenë forca të ndryshme kombëtare që do të jenë të koordinuara prej Komitetit Politik dhe të Sigurisë (PSC), Komitetit Ushtarak dhe Stafit Ushtarak (EUMS) të gjithë këta të koordinuara nga autoriteti i koordinuar në Bruksel.

SHBA e pranojnë që në ato raste ku ajo nuk deshiron të përzihet Europa mund të përdorë disa kapacitete logjistike të NATO-së si zbulimi, komunikimi, komandimi dhe transporti.
Aftësitë aktuale të mbrojtjes dhe të deterenecës siç janë armët nukleare mbeten nën kontroll të pamohueshëm të forcave kombëtare të Francës dhe MB. Pasiqë qeveritë e BE-së po e shohin se armët teknologjike janë të sofistikuara dhe të shtrenjta, ato po vetdijësohen se është e nevojshme që të punojnë së bashku për prodhimin e armëve.

Sulmet terroriste të 11 shtatorit të 2001 në Washington dhe New York dhe dhuna terroriste që i ka kapluar gjithë botën, e ka ndryshuar hartën strategjike. Shtetet europiane janë duke punuar ngutësisht për të parandaluar sulmet e tilla. Pasiqë lufta kundër terrorizmit është strategji globale UE-ja po kalon përtej aleancave tradicionale duke punuar jo vetem me SHBA-në por edhe me shumë shtete të botës që të përkrahë demokracinë dhe të drejtat e njeriut. [3]

Tanimë e kemi më të qartë angzhimin e UE-së në politikën e saj të jashtme. Deri më tani kemi parë që UE u jep shumë rëndësi marrëdhenieve të saja me botën dhe angzhimit të saj për ta bërë botën më të sigurtë, qoftë duke kontribuar në luftimin e krimit ndërkombëtar, qoftë duke luftuar terrorizmin ndërkombëtar ku shtetet kanë një bashkëpunim të mirë, qoftë duke zgjidhur problemet në Ballkan – duke i ndihmuar ato finanaciarisht që të mund të ngrisin ekonomitë e tyre ose duke zgjidhur një konflikt siç ishte ish-republika jugosllave e Maqedonisë. Mirëpo ne ende nuk kemi parë një politikë të jashtme dhe të sigurisë të UE-së të njëzëshme. Shtetet Anëtare ende kanë sovranitet të plotë përsa i përketë politikës së jashtme. Se nuk ka politikë të jashtme të përbashkët dhe të sigurisë më së miri dëshmon rasti i Kosovës më 1999 dhe tani ai i Irakut. Henri Kessegjer në vitin 1970 duke përshkruar mosunifikimin e kësaj politike ka thënë: “nëse deshiroj të flas me Europen, kujt duhet t’i telefonoj” [4]
------------------------------
[1] Vetem në Kosovë në vitin 1999 kishte ndarë 378 milion euro si ndihmë urgjente humanitare, 127 milion euro për rindertim ndersa në vitin 2000 janë ndarë 360 milion euro. Për më shumë shiko: Reka, Blerim. E Drejta e Bashkimit Evropian. KIEAI; Prishtinë; 2001.
[2] http://europa.eu.int/abc/12lessons/index11_en.htm#top
[3] Ibid.
[4] ibid

MARRËDHËNIET E UE-së ME TURQINË DHE EUROPEN JUGLINDORE

Europa Juglindore për UE-në është një rajon problematik për sigurinë, stabilitetin dhe paqen europiane. Në të njejtën kohë është dështimi më i madh i saj për t’i arritur këto të tria: sigurinë, stabilitetin dhe paqen në këtë pjesë të Europës. Siç e ka thënë edhe Urs Altermatt “institucionet europiane nuk ishin të afta t’i sheshonin konfliktet nacionale në Ballkan e t’i japin fund luftës vrastare civile. Kur filloj kriza ballkanike fuqitë e mëdha europiane ecen nëpër rrugët e tyre të veçanata nacionale, pa arritur të bashkoheshin dot në një veprim të përbashkët. Kjo çorodi e orientimit ndihmoj që të rrenohej edhe më tej besueshmëria e institucioneve evropiane. U desh ndërhyrja e SHBA-ve që të arritej më 1995 në Marrëveshjen e Paqes së Dejtonit dhe Parisit”.[1]

Për gjatë shpërbërjes së dhunshme të Federatës Jugosllave që përbëhej prej gjashtë republikave dhe dy krahinave autonome, UE dhe Shtetet Anëtare bënë shumë pak për implementimin e parimeve të veta në këtë krizë ballkanike. Nga mosaftësia e zgjidhjes së këtij problemi serioz nga evropianët, analistët e Ballkanit kanë thënë që Europa duhet të intervenoj sa më parë, për të “evropianizuar Ballkanin, përpara se të bëhet ballkanizimi i Europës”.

ESI (European Stability Initiative) në një publikim për Maqedoninë ka thënë: “për politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të UE-së, ish-republika e jugosllave e Maqedonisë paraqet shembullin se si ndërhyrja intensive mund të kufizoj konfliktin duke e shndërruar krizën në sukses diplomatik. Por, për të ndërtuar më pas mbi këtë sukses, UE duhet të krijoj një program të brendshëm jo vetëm për zbatimin e dispozitave të Marrëveshjes së Ohrit , por edhe për adresimin e shkaqeve strukturale të konfliktit etnik” [2] Poashtu ky publikm i ESI-it thotë: “ për politikën e saj unike të jashtme dhe të sigurisë Maqedonia nuk paraqet vetëm një problem më shumë. Havier Solana, Chris Patten, George Robertëson dhe të gjitha resurset dhe kredibiliteti i institucioneve që ata përfaqësojnë janë angazhuar në venien nën kontroll të krizës së vitit të kaluar. Që nga atëhërë Maqedonia është bërë model se si mund të funksionojnë në të ardhmen ndërhyrja multilaterale e udhëhequr nga UE. [3]

Edhe në rastin e Maqedonisë, pamë që UE-ja është më përkushtuar në Ballkan. Përfaquesi i Lartë për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Haveir Solana dhe komisioneri për politikë të jashtme janë shumë hërë të pranishëm në Ballkan, duke biseduar me lidershipin e këtushëm, për të çuar përpara procesin e reformave që do të dërgojnë Ballkanin në UE. Marrëveshja për Unionin Serbi dhe Mali i Zi është konsideruar produkt i Solonës prandaj shpeshherë quhet “Solania”, kjo për të bërë të mundër që këto dy shtete të mos ndahen sepse kjo do të hapte “kutinë e Pandorës” edhe për vende si Kosova, e cila formalisht me rezoluten e KS të OKB-së 1244, konsiderohet nën sovranitetin e “RFJ-së”. Në marrëveshjen e Unionit Serbi-Mali i Zi thuhet, nëse Serbia dhe Mali i Zi ndahen pas tri vjetëve të gjitha detyrimet e Ish-Jugosllavisë duke përfshirë edhe Rezoluten 1244 do t’i kalojnë Serbisë. Sipas shumë anëlistëve ky nen mund të çojë në një konflikt të ri në Ballkan sepse këtë marrëveshje dhe këtë shtet nuk e njohin shqiptarët e Kosovës. Poashtu ka pasur shumë kritika për këtë Union, si një krijesë artificiale.

Përgjithësisht UE-ja është shumë më e pranishme në Ballkan, përmes mekanizmave të saja siç janë “Pakti i Stabilitetit” dhe “Marrëveshja për Stabilizim dhe Asocim” me të cilat mundohet të krijoj një dinamikë rajonle të integrimit që do të mund të rezultonte në ngritje të cilësisë të jetës në Ballkan, ku papunësia është ende e lartë nëse krahasohen me anëtarin më të varfër të UE-së.
TURQIA MUSLIMANE NË “KLUBIN E KRISHTER” ?!

Atraktiviteti ekonomik dhe politik i Bashkimit Evropian ka shkaktuar një valë të kërkesave për anëtarësim. Posaqërisht demokracitë e reja të Evropës së Mesme, Lindore dhe asaj Juglindore e shohin përspektivën e tyre, të anëtarësuar në BE. Këshilli Evropian i definoi në vitin 1993 në Kopenhagë kriteret për anëtarësim që njihen si ”Kriteret e Kopenhagës” dhe vërtetoi se në BE mund të anëtarësohen ato shtete të asociuara, të cilat i plotësojnë këto kritere. Kriteret e Kopenhegës janë: 1.domosdoshmëria që të kenë institucione stabile që garantojnë demokracinë, shtetin e së drejtës, të drejtat e njeriut dhe mbrotjen e pakicave.2. Ekzistimi i ekonomisë funksionale të tregut, konkurrente me forcat në tregun brenda BE-së.3. Aftësia për të pranuar detyrimet dhe qëllimet e unionit politik, ekonomik dhe monetar evropian. 4. Anëtarsimi do të filloj vetem nëse i siguron BE-së kapacitetin për të absorbuar anëtarët derisa të ruhet integrimi evropian.

Turqia, territori i së cilës është në Evropën Juglindore dhe Azinë Jugperendimore, ka filluar rrugën e reformave që prej kohësh, për t’i plotësuar kriteret e lartëpërmendura për integrim evropian. Edhe pse është ende larg për t’u bërë anëtare në BE, ajo ka përparuar në reforma, sidomos në vitet e fundit kur erdhi në pushtet partia e Rexhep Tajip Erdogan-it, kryeministrit të tanishëm të Turqisë. Turqia, bën presion për pranim në BE qysh prej vitit 1959, por u njoh si shtet kandidat vetëm më 1999. Cilat janë arsyet kryesore që ka bërë që Turqia të mos jetë pjesë e UE-së? UE thotë se Turqia ka disa anomali në sistemin politik të saj. Zakonisht, Turqia kritikohet se nuk i respekton të drejtat e njeriut, se ushtria përmes Këshillit Kombëtar të Sigurisë merrë pjesë në vendim-marrje, i keqtrajton të burgosurit politik, konteksti me Qipron, një popullatë prej 30% të varfur, etj. Ekonomia është një çështje edhe më urgjente kur vjen puna te anëtarsimi i plotë i Turqisë në BE. Pranimi i dhjetë vendeve të reja më 1 maj me një popullësi të kombinuar prej 75 milionshe do të kushtoi 40 miliard euro. Një Turqi e varfër, me një popullësi prej 70 milionshe do t’i kushtojë vendeve anëtare shumë më tepër. Popullsia e Turqisë po i afrohet asaj të Gjermanisë dhe nëqoftëse mbahet kjo normë lindjesh, nga mesi i shekullit tonë Turqia do të ketë aq popullsi sa Franca dhe Gjermania së bashku. Një pengesë serioze që injorohet nga zyrtarët e UE-së, por jo edhe nga popullata e saj është se Turqia ka 98% të popullit të saj mysliman. Nëse UE do të pranonte Turqinë, atëhërë do të deshmonte se nuk është një “klub krishterësh”.

Si vumë re UE-ja është duke u bërë një prej lojtarëve më seriozë në skenën ndërkombëtare. Ajo është duke ndryshuar dita ditës, duke u forcuar në vazhdimësi, ekonomikisht, politikisht dhe duke menduar për një mbrojtje të përbashkët në të ardhmen. Me tregun më të madh në botë ajo është shndërruar në një partner të fuqishëm tregtar. Poashtu edhe në kuptimin e organizmit të politikës së jashtme dhe të sigurisë, UE-ja ka arritur të këtë një politikë më të efekshme dhe njëkohësisht më të pranishme në botë. Përfaqësuesi i Lartë për Politikë të Jashtme dhe të Sigurisë, Komisioni Evropian, janë shumë aktivë në marrëdhëniet me jashtë të Unionit.

Ne kemi parë si se UE-ja ju qaset problemeve globale që ndodhin në botë. Çështjet globale për të cilat UE është e interesuar është zhvillimi i qendrueshmërisë dhe demokracisë në vende të brishta, siç janë vendet e Ballkanit. Këto vende të nxitura nga integrimi evropian janë duke përmirësuar kushtet e jetësës, zhvillojnë procedura më demokratike, zhvillojnë ekonominë e tregut etj., të gjitha këto për të afruar sa më shumë me BE-në. UE poashtu, mundohet të zgjidh konflikte të dhunshme, siç ka qenë ai i Maqedonisë i cili ka qenë një sukses i diplomacisë së saj, dhe siç është tani konflikti në mes palistinëzve dhe izraleitëve për të cilin UE intersohet për një zgjidhje të drejtë dhe të ruaj paqen. Trupat e UE-së janë duke zëvendësuar trupat e NATO-së në Bosnje e Hercegovinë. Ky aksion për të ruajtër paqen në Bosnje, do të jetë një mision sfidues dhe në të njëjten kohë do të dëshmoj se sa trupat e UE-së munden të përballojnë dhe ruajnë paqen ashtu siç e ka bërë NATO deri më tani. Paashtu UE për çdo ditë interesohet për zhvillimin e të drejtave të njeriut, siç është rasti i Kinës, ku UE ka një bashkëpunim ekonomik të mirë, apo rasti i Turqisë ku ajo është e shqetësuar për shkeljen të drejtave të pakicës së kurdëve. Ajo është edhe interesuar për luftimin e krimit ndërkombëtar dhe terrorizmit ndërkombëtar, sidomos pas aktit terrorist në Spanjë.

Vitet e fundit UE ishte involvuar jo vetem në projektet humanitare, por edhe në negociatat politike me shtete a fuqi të ndryshme rajonale e globale. Pos samiteve të mëparëshme me vendet e Mesdheut apo atë të parin me Afriken, UE në vitin 2000 kishte vazhduar rrethin e katert të negociatave me Kinën. Janë të njohura edhe negociatat e tregtisë botërore. Me një fjalë, UE gjithnjë e më tepër po paraqitet jo vetem si fuqi ekonomike së bashku me SHBA-në dhe Japoninë, por edhe një faktor i paevitueshëm në marrëdhëniet bashkëkohore ndërkombëtare.

(Autori është hulumtues në Qendren Kosovare për Studime Gjinore dhe i diplomuar në Departamentin e Shkencave Politike dhe Administratës Publike në Universitetitin e Prishtinës.)

-------------------------------
[1] Aletrmatt, Urs. Etnonacionalizmi në Europë. Përth. Ardian Klosi dhe Bashkim Lahi; SHLK & PHONIX; Tiranë; 2002, fq. 221
[2] Fshati i Ali Ahmetit: ekonomia politike e marrëdhënieve ndëretnike në Maqedoni; ESI. Perkth. KIPRED; Shkup, Berlin; 1 tetor 2002.
[3] Ibid